پژوهانه (www.grant.ir)، اولين پايگاه ايراني اطلاع‌رساني گرانت‌هاي پژوهشي است که به عنوان پل ارتباطي بين سفارش دهندگان خدمات
پژوهشي (تأمين كنندگان مالي يا گرانت‌دهندگان) و انجام دهندگان خدمات پژوهشي (پژوهشگران يا گرانت‌گيرندگان) عمل مي کند.
برگزيدگان سيزدهمين جشنواره تحقيقاتي و علوم پزشكي رازي معرفي شدند :
در كميته ابداعات، اختراعات و فرضيه‌هاي علمي :
دكتر مسعود متصدي زرندي در رتبه دوم گروه محققين
دكتر حميد رمضاني به عنوان محقق جوان
كميته علوم پايه :
دكتر سامان حسين خاني (رتبه اول گروه محققين)
دكتر منيژه مختاري ديزجي(رتبه دوم گروه محققين)
دكتر فرشيد سعادت (رتبه سوم گروه محققين)
دكتر محمدرضا يعقوبي ارشادي (رتبه سوم گروه محققين)
دكتر حسين استكي (محقق داراي مقاله برتر)
دكتر ايرج سعادت (محقق داراي مقاله برتر)
دكتر محمد علي محجل شجا (محقق جوان)
مهدي قاسمي (محقق دانشجو)
كميته علوم باليني داخلي :
دكتر باقر لاريجاني (رتبه اول گروه محققين)
دكتر عليرضا فيروز (رتبه سوم گروه محققين)
دكتر سيد مهدي پاياب وش (محقق جوان)
دكتر سيد امير اصلاني (محقق دانشجو)
كميته علوم دارويي :
دكتر محسن اميني(رتبه اول گروه محققين)
دكتر افشين زرقي (رتبه دوم گروه محققين)
دكتر عباس دل آذر (رتبه سوم گروه محققين)
دكتر سعيد امامي (رتبه سوم گروه محققين)
دكتر روجا رحيمي (محقق جوان)
شروين قلي زاده مقدم (محقق دانشجو)
كميته علوم باليني جراحي :
دكتر مسعود سهيليان (رتبه اول گروه محققين)
دكتر عباس باقري لطف آبادي (رتبه سوم گروه محققين)
كميته علوم دندانپزشكي :
دكتر مرجانه قوام نصيري (رتبه دوم گروه محققين)
دكتر مريم بيدار (رتبه سوم گروه محققين)
دكتر مسعود سيفي (رتبه سوم گروه محققين)
دكتر محمدرضا خامي (محقق جوان)
كميته علوم بهداشتي و مديريتي :
دكتر رويا كليشادي (رتبه اول گروه محققين)
دكتر سيد جمال الدين شاه طاهري (رتبه سوم گروه محققين)
دكتر مهدي احمدي مقدم (محقق دانشجو)
كميته HSR :
دكتر شكوفه نيكفر (رتبه سوم گروه محققين)
دكتر سيد محمد مهدي حسيني مقدم (محقق دانشجو)
كميته پيراپزشكي :
دكتر ژيلا مقبولي تقي ديزج (رتبه سوم گروه محققين)
دكتر فروغ رفيعي (رتبه سوم گروه محققين)
كميته فناوري‌هاي نوين :
دكتر محمود رضا جعفري (رتبه دوم گروه محققين)
دكتر حميد ميرزاده (رتبه سوم گروه محققين)
دكتر محمدرضا خانمحمدي خرمي (رتبه سوم گروه محققين)
دكتر فريبا خداقلي (محقق جوان)
دكتر خسرو اديب كيا (محقق دانشجو)
كميته علوم توانبخشي :
دكتر امير هوشنگ بختياري (رتبه سوم گروه محققين)
كميته علوم تغذيه :
دكتر مجيد كارانديش (رتبه سوم گره محققين)
با سلام و تحیات؛
به اطلاع می رساند ساختار شبکه بهداشتی درمانی کشور با محوریت مفاهیم سلامت و آموزش پزشکی در دست تجدید نظر است که امید است تا آغاز سال آینده به نتیجه برسد با توجه به اینکه آن دانشگاه دارای دانشکده بهداشت و یا دوره دستیاری پزشکی اجتماعی است، می تواند در این بازنگری با ارایه نظرات کارشناسانه بسیار راهگشا و موثر باشد. لذا از جناب عالی انتظار می رود با فعال کردن این ظرفیت در دانشگاه نسبت به برگزاری جلسات هم اندیشی با حضور اساتید،دانشجویان به ویژه دانشجویان دوره های تحضیلات تکمیلی و کارشناسان ذی ربط با محوریت معاونت بهداشتی اقدام نموده و جمع بندی مباحث این جلسات را به صورت ماهیانه به دفتر اینجانب گزارش فرمایید. بدیهی است دانشکده ها و گروه های آموزشی که نظرات کاربردی در این خصوص ارایه نمایند به طور ویژه مورد قدردانی قرار خواهند گرفت.
دکتر لنکرانی
وزیر
بازنگری منابع و اطلاعات (Review of literature and information) :
توجه : بخش مروری بر متون در طرح های تحقیقاتی باید بعد از بیان مسئله نوشته شود.
داشتن اطلاعات کافی در مورد موضوع تحقیق گام اساسی در روند تحقیق است و تمامی مراحل آن را تحت تاثیر شدید خود قرار می دهد.
هدف از بازنگری منابع و اطلاعات، ایجاد پایه ای محکم از یافته های علمی است که نهایتا پیشنهادیه طرح تحقیقاتی باید بر اساس آن بنا شود.
بررسی متون شامل 2 قسمت می باشد
1- مبانی نظری
هر تحقیق به یک چارچوب نظری نیاز دارد، چار چوب نظری الگویی است که فرد پژوهشگر بر اساس آن درباره روابط بین عواملی که در ایجاد مساله مهم تشخیص داده شده اند، نظریه پردازی می کند.
چار چوب نظری از نتایج تحقیقات قبلی پیرامون موضوع نشات می گیرد. در بسیاری از موارد ادغام باورهای منطقی فرد پژوهشگر و تحقیقات
مرتبط منتشره شده با مساله تحقیق در ایجاد مبانی برای بررسی موضوع تحقیق نقش محوری دارد.
2- مروری بر مطالعات انجام شده در جهان و ایران:
در این قسمت پژوهشگر باید در زمینه مورد تحقیق خود اطلاعات و کارهای انجام شده قبلی را ارایه دهد.
بازنگری منابع موجود جزو ضروریات هر کارتحقیقی است. در این قسمت باید از ارایه یک سلسله چکیده و هر یک بصورت یک پاراگراف پرهیز نمود
چون در اینصورت خواننده با یکسری خلاصه مطالعات خسته کننده روبرو خواهد بود.
لازم نیست همه مطالعات به تفضیل مورد بحث قراز گیرند بلکه باید مهمترین یافته های هر مطالعه به همراه متدلوژی بیان گردد.
این نکته مهم است که نظریه ها و نتایج مخالف فرضیه محقق نیز مثل نتایج موافق ذکر شود.
این قسمت با نقدی در مورد متدلوژی و یافته های بدست آمده و بر شمردن نکات قوت و ضعف موجود در منابع خاتمه می یابد.
بهتر است مطالعات انجام شده در جهان و ایران جداگانه بیان گردد
با بررسی متون اهداف زیر را می توان پیگیری کرد:
1- تعیین جنبه های شناخته شده و ناشناخته مانده از موضوع مورد بررسی
2- تعیین تفاوت ها،سازگاری ها و توافق های موجود در قلمرو تحقیق
3- تعیین پرسش های پاسخ داده نشده در حیطه تحقیق
4- تعیین روش های پاسخ داده نشده در حیطه تحقیق
5- پیدا کردن روشی جدید برای بکارگیری در تحقیق مورد نظر
6- پیدا کردن روشی جدید برای بکارگیری روش پیشنهادی خود
7- پیدا کردن دلایلی برای توجیه نیاز به ارائه روش جدید و یا تجدید نظر در روش متداول
8- ارایه پرسش ها یا فرضیه های دقیق،علمی و بهنگام
9- بیان استحکام یا سستی ساختار یا روش تحقیقات قبلی
10- بیان قوت و ضعف ابزار به کار گرفته شده در تحقیقات قبلی
11- یافتن دلایلی برای توجیه نیاز به تکرار تحقیق
متغیرهای تحقیق( Research Variables )
متغیر را به 2 صورت تعریف می کنند:
1- تعریف نظری(conceptual): تعریفی که در فرهنگ لغت وجود دارد.
2- تعریف عملی(operational): تعریفی که متغیر در پژوهش دارد.
با تعریف عملی از واژه های مورد نظر در تحقیق،امکان اندازه گیری آن ها فراهم می شود. چنین واژه هایی به علت این که قابل اندازه گیری(measurable) و تغییر پذیر هستند متغییر نام می گیرند.
با بررسی متغیرها امکان پاسخ دادن به پرسش های تحقیق (تحقیقات توصیفی و تشخیصی) یا آزمون فرضیه ها (در تحقیقات تحلیلی و تجربی) حاصل می شود.
با مشخص شدن متغیرهای تحقیق امکان برآورد دقیق پرسنل،ابزار،خدمات،بودجه و ... نیز فراهم و محتوای فرم اطلاعاتی(پرشسنامه) تحقیق مشخص می شود.
وضعیت متغیرها:
متغیرهای هر تحقیقی بر اساس نقشی که درآن تحقیق خاص دارند وضعیت ویژه ای پیدا می کنند که مختص آن متغیر در آن تحقیق است.
انواع متغیر:
1- متغیرهای مستقل(independed variables ):
متغیری است که تحت نظر قرار می گیرد(درتحقیقات تحلیلی)،یا مداخله یا تغییر مقدار داده می شود(در تحقیقات تجربی) تا اثرش روی متغیر دیگری اندازه گیری شود.
2- متغیرهای وابسته(depended variables):
متغیری که تغییرات آن وابسته به متغیر مستقل باشد.
3- متغیرهای مداخله گر(intervener variables):
متغیری که با متغیر مستقل و متغیر وابسته آن چنان رابطه ای داشته باشد که بتواند رابطه ی بین متغیر مستقل و وابسته را تشدید(یا تضعیف) کند
برای مداخله گر بودن متغیری 3 شرط ضروری است:
1لف- باید عامل خطر مستقلی برای متغیر وابسته باشد
ب- باید رابطه واقعی با متغیر مستقل داشته باشد
ج- نباید با متغیر مستقل رابطه علیتی داشته باشد
اساسی ترین راه شناخت متغیرهای مداخله گر،بررسی متون و مقالات به روز و معتبر است.
4- متغیرهای تعدیل کننده
گاهی رابطه ی بین دو متغیر مستقل و وابسته بر اساس حضور و وزن متغیر سومی دچار تغییر می شود به چنین اثری Effect modification یا Interaction گفته می شود.
زمانی که میزان بروز یک بیماری در حضور دو یا چند فاکتور خطر از میزان بروز قابل انتظار آن در حضور تک تک عوامل خطر مزبور تفاوت داشته باشد،چنین عوامل خطری بر روی هم اثر تعدیل کنندگی دارند و پدیده interaction رخ می دهد.
در عمل شاید تنها تفاوت بین متغیرهای مداخله گر و تعدیل کننده این باشد که برای مقابله با متغیرهای مداخله گر هنگام طراحی تحقیق می توان راه کاری اندیشید ولی فقط هنگام تجزیه و تحلیل داده ها است که به تعدیل کننده بودن متغیری،که مداخله گر نیست،پی خواهیم برد.
بعد از شناسایی متغیرهای مداخله گر روش های متفاوتی را می توان برای مواجهه با آنها در پیش گرفت. این روشها می تواند هنگام طراحی پروژه پژوهشی یا در زمان تجزیه و تحلیل داده ها اعمال شود.
الف- روش های مقابله با متغیرهای مداخل گر هنگام طراحی پروژه پژوهشی:
1- محدود کردن گستره ی مطالعه(Restriction)
2- بلوک بندی (Blocking):
با استفاده از چنین روشی می توان بدون حذف گروه خاصی از افراد مورد مطالعه بررسی را انجام داد.
3- همسان سازی(Matching)
4- تصادفی کردن طبفات(Randomization)
ب- روش های مقابله با متغیرهای مداخله گر هنگام تجزیه و تحلیل داده ها:
اگر هنگام طراحی یک تحقیق،امکانی برای مقابله با متغیرهای مداخله گر،توسط روش های گفته شده،نباشد یا اگر محققی در پی بررسی قدرت مداخله گر بودن یک متغیر باشد و بالاخره اگر محققی اصولا در مورد مداخله گر بودن یک متغیری اطمینان کافی نداشته باشد،روش های آماری ای وجود دارد که در زمان تجزیه و تحلیل داده ها باید به کار گرفته شود تا مشخص شود که آیا چنین متغیرهایی واقعا مداخله گر بوده اند یا نه و در صورت مداخله گر بودنشان چه تاثیری می توانند بر یافته ها داشته باشند.
مقیاس سنجش متغیرها
به طور کلی هر تحقیقی برای اندازه گیری دو نوع متغیر،کیفی و کمی، طراحی و اجرا می شود.
متغیرهای کیفی مثل رنگ پوست که بر اساس قراردادی مورد سنجش قرار می گیرند،صفر ذاتی ندارند و نمی توان آن ها را به صورت کمی مقایسه کرد.
در علوم پزشکی 4 مقیاس برای اندازه گیری متغیرها وجود دارد
1- اسمی(nominal):
در این مقیاس فقط بودن یا نبودن و داشتن یا نداشتن آن متغیر مورد نظر است.در متغیرهای کیفی کاربرد دارد. و هیچگونه اندازه گیری در این نوع وجود ندارد. مثل باسواد بودن یا بی سواد بودن
2- رتبه ای یا ترتیبی(ordinal):
زمانی از این مقیاس استفاده می کنیم که امکان مرتب کردن و رتبه بندی وجود داشته باشد و در این مقیاس چقدر بودن یا چقدر داشتن مورد نظر است. مثلا: گواتر درجه یک،گواتر درجه 2،گواتر درجه 3
3- فاصله ای یا عددی(interval):
وقتی که فاصله بین دو خصوصیت معنی داشته باشد و قراردادی بوده و صفر ذاتی ندارد ولی بر خلاف آن ها دارای فواصل مساوی در بین طبقات است. مثل درجه حرارت،IQ
4- نسبتی(ratio):
مقیاسی که صفر ذاتی و واحد اندازه گیری مشخص،معین و تعریف شده ای است مثل وزن،میزان هموگلوبینوری
http://afa.mui.ac.ir/azmoon.htm
اهداف،پرسش ها و فرضیه های تحقیق
(Hypothesis and Questions of Research, Aims)
اهداف:
عبارتست از آنچه که محقق در صدد پاسخگویی یا دستیابی به
آنهاست. در واقع پژوهشگر وقتی می تواند اهداف مطالعه خود
را تنظیم کند که تصمیم گرفته باشد چه چیزی را مطالعه کند، و
بداند چرا می خواهد آنرا بررسی کند و یا چه پرسش هایی را
می خواهد پاسخ دهد.
با اعلام هدف تحقیق موارد زیر امکان پذیر می شوند:
1- نقطه عطف و کانون آخر پروژه مشخص می شود
2- حدود توقعات و انتظارات افراد و سازمان های شرکت کننده در تحقیق مشخص می شود
3- عواملی را که لازم است برای نیل به هدف اندازه گیری شوند(متغیرها) تعیین می شوند
4- امکان برآوردی از پرسنل،ابزار،مکان، زمان و بودجه مورد نیاز تحقیق فراهم می شود
5- شاخص مناسبی برای ارزیابی وارزشیابی پروژه به دست می آید
بنابراین لازم است هدف هر تحقیقی به روشنی و با دقت کامل
اعلام شود. اگر هدف منطقی(Logical)، عملی(Feasible)،واقع
بینانه(Realistic)،روشن (Clear) و قابل اندازه گیری
(Measurable )باشد به عنوان هدف خوب ارزیابی می شود.
هدف باید با افعال حرکتی مثل تعیین کردن،محاسبه
کردن،مقایسه کردن،اثبات کردن و... اعلام شود و از به کار گیری
افعالی مانند فهمیدن،احساس کردن،دیدن، عقیده داشتن، مطالعه کردن و... خودداری شود.
توصیه می شود هدف،صرفنظر از هر روش تحقیق مورد
استفاده،همراه با قید مکان و قید زمان باشد
هدفهای پژوهشی:
1- هدف کلی (General objectives)
2- هدف اختصاصی(Specific objectives)
3- هدف کاربردی (Applied objectives)
1- هدف کلی : آنچه را باید انجام گیرد و پروژه تحقیق به آن
برسد.که مبهم و گنگ است و به جزئیات نمی پردازد.
2- هدف اختصاصی: جزئیات هدف کلی را روشن می کند. این
اهداف از تقسیم یا شکستن هدف کلی به اجزای کوچکتر
بدست می آیند. اهداف جزئی راه رسیدن به هدف کلی را قدم
به قدم مشخص می نماید.
معیار های مهم در تدوین اهداف اختصاصی:
الف- مهم بودن
ب- قابل سنجش بودن
ج-عملی بودن
د- شفاف بودن
ه- اخلاقی بودن
3- هدف کاربردی : هدف کاربردی آنچه را بیان می کند که در
زمینه به کارگیری نتایج تحقیق مورد نظر است.
پرسش های تحقیق (Research questions):
هر تحقیقی برای پاسخ به پرسش یا پرسش هایی طراحی و
انجام می گیرد.با روشن شدن پاسخ سوالات می توان تحقیقات
دیگری در حیطه موضوع مورد نظر انجام داد.
در تحقیقات توصیفی یا تشخیصی فقط به اعلام پرسش های
اصلی اکتفا می شود
در تحقیقات تحلیلی و تجربی (کارآزمایی بالینی) با توجه به
قسمت دلایل انتخاب موضوع پرسش های مشخصی مطرح می شود
انواع سوالات پژوهشی :
1- سوالات کیفی (Exploratory)
2- سوالات کمی کیفی(Descriptive- Normative)
3- سوالات کمی (Explanatory)
1- Exploratory :
سوالاتی که دنبال اصل یک موضوع بر می گردد و داده هایی که
برای آنها جمع آوری می شود بیشتر داده های کیفی هستند و
قابلیت کمی شدن را کمتر دارند. به این سوالات بنیادی هم می گویند
2- Descriptive- Normative :
بیشتر به جزئیات می پردازد و یک وضعیت را توصیف می کند. و
همچنین یک وضعیت مبهم را روشن می کند
مثال: تفاوت دیدگاه مردم شهری و روستایی به خدمات بهداشتی
3- Explanatory:
سوالی که به دنبال چرایی می گردد و به رابطه بین پدیده ها
می پردازد.که همان فرضیه های تحقیق هستند.
مثال: آیا بین جنس دانشجویان و دیدگاه آنها تفاوت وجود دارد؟
فرضیه های تحقیق (Hypothesis)
یک فرضیه معمولا به صورت تفکری که ناشی از مشاهده و
مطالعه پدیده های مختلف در طبیعت است ظاهر و بر اساس آن
در مورد دو یا چند متغیر رابطه ای برقرار و یا نتایجی مطرح می
گردد که باید بررسی گردد تا به قبول یا رد آن منجر شود.
فرضیه خلاصه کننده اجزای تحقیق(نمونه،روش،متغیرهای
مستقل و وابسته) است. باید توجه داشت که فرضیه بر اساس
اهداف نوشته می شود و حدسی عالمانه و متکی بر دلایل و یافته های عملی است.
در تحقیقات تحلیلی و تجربی(کارآزمایی بالینی) پرسش های
تحقیق به صورت فرضیه اعلام می شوند.
وپژگی های فرضیه :
1- آزمون پذیر باشد
2- منطقی باشد(عقلانی)
3- ساده و قابل درک باشد
4- روابط بین دو یا چند عامل را بیان کند
5- به طور مستقیم در ارتباط با مسئله پژوهش باشد
کلمات مناسب برای بیان فرضیه
برای بیان کلمات مناسب برای فرضیه بستگی به نوع پدیده و
متغیری دارد که می خواهیم مورد بررسی قرار دهیم.
1- برای دو متغیرکمی – همبستگی
2- برای دو متغیر کیفی- رابطه(پیوستگی)
3- برای یک متغیر کمی و یک متغیر کیفی- تفاوت
4- برای بیان یک مداخله- اثر(تاثیر)
انواع فرضیه :
1- فرضیه جهت دار(Directional):
اگر در فرضیه جهت گیری کردیم آن را فرضیه جهت دار گویند.
افرادی که خیلی مطمئن هستند باید از این فرضیه استفاده کنند.
دراین فرضیه از بیشتر،کمتر یا بدتر استفاده می شود و احتمال
bias در این فرضیه وجود دارد.
این فرضیات فقط ارتباط بین X و Y را بیان می کند
(Relationship between X and Y)
بحث علیت و همبستگی مطرح است
(Casual or correlational statement)
ویژگی فرضیه جهت دار:
داشتن بیان قوی (Stronger statement)
2- فرضیه بی جهت یا خنثی( Non-Directional )
فرضیه ای که در آن ازکلماتی مثل بیشتر،بهتر،بدتر استفاده نشده باشد
در این فرضیات نه از علت و معلول استفاده می کنیم نه از همبستگی
(Non-causal and correlation statement)
نکته: یک فرضیه هیچ گاه اثبات یا ابطال نمی شود بلکه بر اساس
داده های به دست آمده فقط تایید یا رد می شود
فرضیه آماری:
فرضیه آماری به دو صورت می باشد:
1- فرضیه صفر(Null hypothesis):
همیشه به صورت بیانی مثبت بیان می شود
2- فرضیه مخالف(Alternative hypothesis):
در مورد فرضیه آزمون در جلسه ای به طور کامل توضیح خواهم داد
بیان مسئله(statement of the research problem):
منظور از بیان مسئله، طرح مسائل اجتماعی به زبان علمی
است. بیان مسئله،امکان توجیه منطقی تحقیق را فراهم می
کند. معمولا در این قسمت سابقه مربوط به مسئله مورد مطالعه
ارایه می گردد. تشریح مفصل موضوع مورد تحقیق شامل
تشریح بنیادی موضوع تحقیق،اهمیت موضوع با تکیه بر نیازها و
چگونگی استفاده از نتایج،توضیح عوامل
جغرافیایی،فرهنگی،مذهبی و اقتصادی با اهمیت کشور که بر
موضوع تحقیق اثر می گذارند. رفتار جمعیت،شرح مختصری از
مطالعات قبلی مربوط به موضوع،خدمات موجود در جهت کاهش
شدت مسئله،موضع دولت درباره مسئله و نکات دیگری که
متناسب با موضوع مورد تحقیق می تواند جهت ارایه شواهد بهتر آورده شود.
پیش نیاز نگارش قسمت بیان مسئله مطالعه منابع مربوط به
موضوع تحقیق است تا بتوان بر اساس آن بیان مسئله ای
منسجم و منطقی ارایه داد. قسمت بیان مسئله در برگیرنده مطالب زیر است:
1- اطلاعات زمینه ای (background):
شرح بسیار مختصری از خصوصیات مهم اجتماعی،اقتصادی و
فرهنگی منطقه و اعلام اطلاعات زمینه ای مربوط به وضعیت بهداشتی و خدمات بهداشتی- درمانی آن که مستقیما به
مسئله مورد مطالعه ارتباط داشته باشد.
2- توصیف دقیق مسئله شامل:
الف- تعریفی از مشکل یا مسئله ای که به خاطر آن تحقیق انجام
می گیرد.این قسمت برای دستیابی به زبان مشترک بین تیم تحقیق،هیئت داوری،سازمان پشتیبانی کننده و ... بسیار کمک
کننده است. ب - نمایاندن اهمیت مشکل: در این قسمت باید شدت و وسعت بیماری روشن شود که با اعلام مشخصات افراد
درگیر نیز می تواند همراه باشد.
3- اعلام نحوه مواجهه فعلی با بیماری در منطقه مورد نظر و
روشن کردن این امر که آیا چنین مواجهه ای بر طبق دستورالعمل های استاندارد انجام می گیرد یا به علل مختلف از
جمله نبود امکانات و تجهیزات در سطوح نازل تری انجام می شود.
4- بیان عوارض و عواقبی که در صورت پایدار ماندن بیماری و
ادامه مواجهه فعلی می تواند رخ دهد. واضح است که در قلمرو علم پزشکی هیچ بیماری و هیچ مواجهه ای در برابر آن،صرف نظر
از شدت و ضعف آن ها،نمی تواند بدون عارضه باشد. وقوف به شدت و ضعف عوامل فوق،پایه ای برای تتجیه طرح خواهد بود.
5- اعلام عوامل مرتبط با بیماری یا تاثیرگذار روی بیماری،عواقب
آن،مواجهه فعلی و عواض. دراین قسمت ضمن بر شمردن عوامل متعدد تاثیرگذار یا مرتبط برای اولین بار از موضوع اصلی که
طرح تحقیقاتی روی آن پایه گذاری شده است سخن به میان می آید.
6- شرح مختصری درباره ی مطالعات قبلی روی موضوع اصلی
طرح و توضیح نیاز به تحقیقات بیشتر بر روی آن با نشان دادن نقاط تاریک یا وجود تناقضات یا اختلاف نظرهای موجود در باره
موضوع اصلی طرح.
7- ارایه تصویری روشن و نسبتا کاملی از طرح که به منظور تعیین
حدود و ثغور طرح پیشنهادی و اعلام قصد نهایی از اجرای تحقیق صورت می گیرد.
لازم است بندهای 6-1 قسمت بیان مسئله مستند باشد و شماره ی منابع مورد استناد برای هر کدام مشخص شود.
در این پست قصد دارم در مورد روش نوشتن طرح های تحقیقاتی (پرویوزال ) بنویسم.
رسالت دانشگاه در جهت گسترش مرزهای دانش ، تولید علم و حفظ و ارتقای بهداشت و سلامت جامعه است . توجه و اهتمام به امر پژوهش
و تحقیق یکی از مهمترین و اساسی ترین امور در دانشگاهها و مراکزتحقیقاتی محسوب شده و بی تردید پیشرفت های علمی که خود
ناشی از همین پژوهشهاست می تواند به عنوان پشتوانه ای باعث توسعه بهداشت و برخورداری جامعه از موهبت سلامت و تندرستی باشد.
تحقیق: عبارتست از جمع آوری،بررسی و تفسیر سیستماتیک داده ها به منظور پاسخ به یک سئوال یا حل یک مشکل خاص
تحقیق با دو چیز مرتبط است . 1- سئوال 2- فرضیه
انواع پژوهش :
1- تحقیقات بنیادی(basic research) :
تحقیقاتی که هدفشان توسعه و بسط دانش است. نتایج آن ممکن است کاربرد داشته باشد و بیشتر در محیط های مصنوعی (آزمایشگاه) انجام می گیرد.
2- تحقیقات کاربردی (applied research):
تحقیقاتی که به نتایج آنها نیازمندیم. به عبارت دیگر برای پیدا کردن راه حل مشکلاتی که فوری هستند و ماهیت عملی دارند، استفاده می شود.
3- تحقیقات توسعه ای (development research):
از نتایج تحقیقات بنیادی جهت حل مشکلات موجود استفاده می کنند
انواع تحقیقات کاربردی :
1- تحقیقات بالینی(cilinical.R): هدف مطالعه فرد است.
2- تحقیقات اپیدمیولوژیک (epidemiological.R): هدف تشخیص و درمان جامعه است.
3- تحقیقات (HSR:Health System Rresearch): تحقیق در مورد مداخلات است.
هدف تحقیقات HSR حمایت از فرایند تصمیم گیری در تمام سطوح سیستم بهداشتی است که با استفاده از اطلاعات به منظور دستیابی
به عملیاتی موثر در سیستم انجام می شود و هدف نهایی آن بهبود سلامت مردم و جامعه است.
ویژگیهای تحقیقات HSR :
1- جهت گیری عملی دارند( action oriented)
2- چند نظمی هستند(multiple disiplin )
3- چند بخشی هستند (multi sectoral)
4- رابطه نزدیک با مسائل فرهنگی جامعه دارند(culture bounded )
مراحل یک طرح پژوهشی:
1- انتخاب موضوع
2- بیان مسئله
3- پیشینه پژوهش
4- تعیین اهداف
5- تعیین متغییر ها و مقیاس سنجش
6- تعیین ابزار و اندازه گیری
7- تعیین جامعه مورد بررسی
8- انتخاب روش پژوهش
9- جمع آوری داده ها
10- تنظیم و تخلیص داده ها
11- تحلیل داده ها و نتیجه گیری
12- تدوین
عنوان:
عنوان تحقیق به منزله دریچه ای است که از طریق آن خواننده با محتوای یک تحقیق آشنایی کلی پیدا می کند.
عنوان باید دارای خصوصیات زیر باشد:
1- ساده،کوتاه،رسا،جذاب و سلیس باشد
2- حداکثر 15 کلمه باشد
3- بیان کننده مقصود باشد
4- روشن و واضح باشد غیر سوالی و باشد
5- فاقد کلمات اضافی باشد
6- به سئوالات چه چیز(what)،چگونه(how)،کجا(where)،کی(when) پاسخ داده شود.
7- از واژه هایی مثل بررسی،مطالعه،طراحی و ارتباط با توجه به روش تحقیق استفاده شود
الف- عنوان طرح های تحقیقاتی که به منظور دستیابی به اطلاعاتی در مورد مشخصات یا فراوانی یک گروه،مجموعه، یک
وضعیت یا رخداد یک واقعه طراحی می شوند(طرح های تحقیقاتی توصیفی) می تواند به صورت زیر باشد.
1- بررسی میزان چاقی در پسران دانشجو در اصفهان
2- بررسی بروز سکته قلبی در سالمندان شهر اصفهان در سال 86
۳- بررسی فراوانی هاری در مراجعان به مرکز بهداشت ابن سینا در سال 86
بکارگیری کلماتی از قبیل: «برخی عوامل موثر»یا «فاکتورهای مهم مربوط»صحیح به نظر نمی رسد مانند:
بررسی فراوانی نسبی برخی از عوامل موثر در بیماران مبتلا به سرطان ریه در مراجعه کننده به بیمارستان کاشانی اصفهان در سال 86-83
که بهتر است به صورت زیر نوشته شود
بررسی فراوانی سرطان ریه و عوامل مرتبط با آن در بیمارستان کاشانی اصفهان در سال 86
ب - عنوان طرح های تحقیقاتی که به منظور تعیین رابطه یا نقش یک پارامتر در بروز پارامتر دیگری انجام می گیرند(تحقیقات تحلیلی) می تواند به صورت زیر باشد:
1- بررسی میانگین سطح چربی های خون در مبتلایان به سکته مغزی و گروه شاهد
2- بررسی مقایسه ای ریسک بیماریهای قلبی در جوامع شهری و روستایی
در این نوع تحقیقات دو پارامتر اصلی وجود دارد.پارامتر اول که عامل یا factor نام دارد و پارامتر دوم که به آن نتیجه یا
outcome می گویند. واضح است که وجود عامل بایستی مقدم بر وجود نتیجه باشد.
ج- در تحقیقاتی که به منظور تعیین اثر یک یا چند پارامتر بر پارامتر یا پارامتر های دیگری طراحی می شوند (تحقیقات تجربی
و کارآزمایی بالینی) عنوان می تواند به صورت زیر باشد:
1- بررسی اثر اسید سالیسیلیک 2% + بتامتازون و روغن ماهی موضعی بر پسوریازیس
2- بررسی اثر لیتوم کربنات روی عملکرد غده تیروئید در مبتلایان به اختلال های دو قطبی
دلایل انتخاب موضوع :
انسان برای رسیدن به درک بهتری از ناشناخته ها و دنیای اطراف خود بطور مداوم به طرح پرسش هایی می پردازد. توانایی طرح پرسش های
مهم و ابتکاری که وابسته به علم و قدرت تخیل است اولین گام در روند تحقیق به حساب می آید. هر شاخه از علم پزشکی و حیطه هر بیماری
مملو از پرسش های پاسخ داده نشده ای است که می تواند موضوع تحقیقات گوناگون قرار گیرد.
اگر چه انگیزه و علاقه مندی تحقیق می تواند مبین ارزش آن تحقیق باشد و گر چه ارزشیابی جنبه شخصی دارد و تابع ارزش
های فردی است و لی از آن جایی که غالبا تحقیق یک کار دسته جمعی است و اکثرا برای انجام آن به موسسه یا
سازمانهایی نیاز است می توان به منظور دور نگاه داشتن تحقیق از گزند ارزشهای فردی ملاک های از پیش تعیین شده ای را به صورت زیرا برای ارزشیابی آن پیشنهاد کرد:
1- آیا یافتن پاسخ پرسش های مطرح شده عملی(feasible) است؟
2- آیا حدی از بدیع بودن (novelty) در پرسش های مطرح شده وجود دارد؟
3- آیا گروه در نظر گرفته شده توانایی (ability)انجام تحقیق را دارد؟
4- آیا موضوع انتخاب شده برای تحقیق جزء نیاز ها و اولویتهای(priority) موسسه مورد نظر است؟
5- آیاتحقیق کاربردی(applicabitiy) است.
6- آیا به قدر کافی اطلاعاتی از سوابق موضوع گردآوری شده است؟
7- آیا موضوع تحقیق مورد توجه و حمایت موسسه مورد نظر بوده و از مقبولیت سیاست گذاران آن برخوردار است و هزینه و اثر بخشی آن منطقی است؟(cost-effectiveness)
8- آیا در تمام مراحل تحقیق می توان ملاحظات اخلاقی را رعایت کرد؟(ethical consideration)
9- آیا مورد علاقه پژوهشگر است؟(Researcher interest)
منابع:
1- چگونه یک مقاله علمی بنویسیم - نورالدین پیر موذن
2- جزوه درس روش تحقیق- مهندس عماد زاده
3- اصول تهیه پیشنهادیه پروژه های پژوهشی -دکتر گچکار
4- تحقیق در سیستم های بهداشتی – سازمان بهداشت جهانی-زعیم مرتضی
بهداشت عمومی مجموعه ای است از علوم،مهارتها و اعتقادات که در جهت حفظ و توسعه سلامت کلیه افراد از طریق کنش های تجمعی اجتماعی صورت می گیرد. تکیه اصلی تمام برنامه ها، خدمات و موسساتی که در بهداشت دخالت دارند، بر پیشگیری از بیماریها،
معلولیت و حوادث و نیازهای بهداشتی جامعه به صورت یک کل قرار دارد.
فعالیتی که دوستان و همکاران عزیزمان در مشهد و تهران در خصوص ایجاد نظام بهداشتی انجام داده اند بسیار قابل ستایش و تقدیر می
باشد. من هم به عنوان یک عضو بسیار کوچک از این جامعه بهداشتی از اقدام این عزیزان صمیمانه تشکر و قدردانی می نمایم و پیشنهادات و
نظراتی در مورد رشته بهداشت عمومی و ایجاد نظام بهداشتی دارم که در زیر به مواردی از آن اشاره می نمایم.
شاید در هر حال حاضر ایجاد نظام بهداشتی جهت تحقق نیازهای جامعه بهداشتی امری لازم و ضروری باشد ولی ما باید ابتدا هدفمان را از ایجاد نظام بهداشتی مشخص کنیم.
ما در زمینه بهداشت، چه در دروس رشته بهداشت و چه در استخدام ، ادامه تحصیل، حقوق و مزایا و... مشکلات بسیار زیادی داریم. متاسفانه
دروسی که در دانشگاه ها تدریس می گردد مطابق با نیازهای جامعه نمی باشد و منابعی که تدریس می شود up to date نشده اند و اکثر
منابع قدیمی هستند. و بیش از 50 % درصد منابع مقطع کاردانی با کارشناسی یکسان است.در دانشگاه اهمیت چندانی به این رشته
داده نمی شود، که البته این بیشتر به خود دانشجویان بر می گردد چون اول باید خود دانشجویان به رشته خود اهمیت بدهند تا دانشگاه هم به آن توجه کند.
جایگاه بهداشت عمومی هنوز به طور کامل در دانشگاه و جامعه مشخص نشده است و در خیلی از کارها نیاز به فعالیت نیروهای
بهداشتی است ولی متاسفانه افرادی که فاقد تخصص هستند بکار گرفته می شوند. ما همیشه می گوییم پیشگیری مقدم بر درمان است
ولی با این حال بیشتر به درمان اهمیت می دهیم تا پیشگیری.
ما باید کاری کنیم که اصلا بیماری بوجود نیاید که نیاز به درمان باشد. شاید بتوان با رعایت بهداشت و تغذیه بیش از 50 درصد بیماریها را کنترل
و پیشگیری نمود. باید در مورد هر بیماری عوامل خطرrisk factor را شناسایی کنیم و راه حل مناسب جهت کنترل آنها پیدا کنیم. با توجه به
اینکه در سیر بیماریها و الگوی بار بیماریها در ایران نسبت به گذشته تغییراتی ایجاد شده با صنعتی شدن جوامع و تغییر در شیوه زندگی
افراد بیماریهای جدیدی بوجود آمده، هنوز در مورد این تغییرات پیشرفتهای قابل قبولی را نداشته ایم. و شبکه های بهداشتی درمانی
کشور همانند ساختار گذشته است و نیاز به ایجاد تغییراتی می باشد. ما می توانیم با پیشگیری از بیماریها و کنترل عوامل خطر و screening
بیماریها، شاخص های بیمارستانی را به طور قابل توجه کاهش دهیم و صرفه جویی در هزینه ها داشته باشیم.و سلامت عمومی جامعه را ارتقاء دهیم.
با پیشرفت علم و جامعه بخصوص در حوزه علوم پزشکی باید در علم بهداشت عمومی هم تغییراتی ایجاد شود و شرح وظایف و فعالیتهای
بهداشت عمومی تغییر پیدا کند ولی هنوز وظایف چندین سال گذشته وجود دارد.
به نظر من در نام رشته باید کمی تغییر و تحول ایجاد کنیم. رشته مبارزه با بیماریها چندان برای عموم مشخص نیست و باید به نامهای دیگر مثل
پیشگیری از بیماریها، مدیریت بیماریها، پزشکی پیشگیری، پزشکی اجتماعی و .... تغییر پیدا کند.
متاسفانه هیچ گونه اطلاع رسانی در مورد این رشته و وظایف و فعالیتهای بهداشت عمومی وجود ندارد و شاید برای عموم مردم
ناشناخته باشد و نیاز به اطلاع رسانی موثر و مفید در رسانه ها می باشد و نقش بهداشت عمومی در سلامت جامعه بیان گردد.
حیطه فعالیتهای بهداشت عمومی بسیار گسترده است ولی در حوزه کاری آنچنان گسترده نیست.ما باید در مراکز بهداشتی درمانی و حتی
بیمارستانها و مراکز خصوصی کلینیک بهداشت یا پیشگیری از بیماریها بخصوص بیمایهایی مثل قلب وعروقی، دیابت ، ایدز، هپاتیت،اعتیاد،فشارخون و.... داشته باشیم.
متاسفانه هم اکنون اکثر پزشکان، جای نیروهای بهداشتی را گرفته اند و بیشتر مدیران مراکز بهداشت و گروههای بهداشتی پزشکان هستند
در حالی که پزشکان بیشتر به درمان می پردازند تا پیشگیری از بیماریها.
ما باید با ایجاد نظام بهداشتی در رشته بهداشت عمومی به طور کارشناسی تغییراتی انجام دهیم و آن را از حالتی که هم اکنون
هست، خارج کنیم تا هم دانشجویان، فارغ التحصیلان و حتی کارمندان با دید دیگری به این رشته نگاه کنند. خیلی از دانشجویان و فارغ التحصیلان از رشته خود ناراحت هستند و علاقه چندانی به این رشته ندارند با فقط مدرک این رشته را دارند و به کار دیگری مشغول هستند.
مطمئنا با ایجاد تغییر در رشته، ایجاد فرصت های شغلی بیشتر، افزایش حقوق و مزایا، تسهیل در ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر و ....
کسانی که این رشته را انتخاب می کنند، انگیزه و علاقه خود را از دست نمی دهند. همانطور که می دانید محل اشتغال اصلی رشته
بهداشت عمومی در وزارت بهداشت و درمان می باشد. اگر شما بررسی کنید متوجه خواهید شد که هیچ تناسب منطقی بین پذیرش
دانشجو در این رشته و بازار کار وجود ندارد. حداقل باید یک تناسب نسبی بین این دو وجود داشته باشد. و متاسفانه عرضه بیشتر از تقاضا می باشد.
در بخش کار آموزی دانشجویان ما مشکلات بسیاری داریم. اصلا برنامه مدون و مشخصی در این زمینه وجود ندارد و شما هر دانشگاهی بروید
برای خودش یک برنامه ای دارد. خیلی از دانشجویان اصلا از کارآموزی رضایت چندانی ندارند، بیشتر به این علت است که حالت پویایی ندارد و
در خیلی از حوزه ها می توانیم فعالیت داشته باشیم ولی در کارآموزی اصلا هیچ توجه ای به آن نشده است.
ما در حوزه بهداشت عمومی در دانشگاهها چه در استخدام، در شرح وظایف، ادامه تحصیل، حقوق و مزایا و... مشکلات بسیار زیادی داریم و
شاید کمتر کسی تاکنون به فکر راه حل اساسی برای آن بوده است و یا اگر بوده مشکلات بطور کامل حل نشده است. ولی هم اکنون باید
همه اساتید، کارمندان، فارغ التحصیلان و دانشجویان با همفکری همدیگر و با ایجاد نظام بهداشتی به آنچه که حق و خواسته جامعه بهداشت عمومی است،برسیم.
ولی پیشنهاد و نظر من در مورد حل مشکلات جامعه بهداشت عمومی :
اگر شما کمی به رشته های دانشگاهی در علوم پزشکی بیندازید، خواهید دید که برای هر رشته در سال یا حداقل دو سال یکبار یک کنگره
یا همایش در زمینه رشته خود برگزار می کنند مثل رشته های بهداشت محیط، حرفه ای و....
حال ما هم باید در زمینه بهداشت عمومی کنگره ای سالیانه داشته باشیم. ما باید کنگره ای مثلا با عنوان بهداشت عمومی، چالش ها و
راهکارها و یا هر عنوان متناسب با رشته بهداشت عمومی برگزار نماییم و فراخوان آن برای تمام دانشگاههای علوم پزشکی، معاونتهای
بهداشتی و مراکز بهداشت و ... ارسال شود و موضوعات آن مرتبط با چالش ها، مشکلات و راهکارها و ارتقای بهداشت عمومی و سایر
موضوعات وابسته باشد و از تمام اساتید، پژوهشگران، دانشجویان درخواست شود که مقالات و پیشنهاد خود را در رابطه با موضوعات
کنگره برای کنگره بفرستند. و قبل از برگزاری کنگره در هر استان از بین اساتید، کارمندان، فارغ التحصیلان و دانشجویان نماینده ای انتخاب کنیم
و با حضور معاون بهداشتی، رئیس دانشکده بهداشت، مدیر گروه بهداشت عمومی و گروه مبارزه با بیماریها در هر استان مشکلات و
راهکارهای خود در رابطه با بهداشت عمومی را مشخص نمایند و در زمان برگزاری کنگره یا قبل از آن از تمام استان جلسه مشترکی را
برگزار نمایند و خواسته های خود را همراه با راهکارهای کاربردی در زمان برگزاری کنگره با حضور وزیر بهداشت، معاونت سلامت ، معاونت
آموزشی، رئیس مرکز مدیریت بیماریها، رئیس شبکه ارتقاء سلامت و سایر مسئولین مطرح نمایند و در نهایت قطعنامه یا مصوباتی را در زمینه
بهداشت عمومی داشته باشند. در این کنگره مجمع متخصصین بهداشت عمومی هم برگزار گردد و اعضا مشخص و در هر دانشگاه
نماینده ای از اعضاء تعیین و مسئول پیگیری مصوبات و سایر اهداف مجمع گردد.
نظر من این است که اگر قرار شد این کنگره برگزار گردد بهتر است در تهران، اصفهان، شیراز یا سایر دانشگاههای بزرگ باشد که تهران از
همه بهتر است به دلیل اینکه اولا: اکثر مسئولان وزارت بهداشت در تهران هستند و بتوانیم آنها را در کنگره دعوت کنیم و احتمال حضور آنها بیشتر باشد.
دوم: به اکثر استانها نزدیک است و شرکت کنندگان بیشتری می توانند در کنگره حضور داشته باشند.
سوم: تهران دارای سه دانشگاه علوم پزشکی است و اکثر متخصصان علوم بهداشتی در تهران هستند. این نکته را باید متذکر شد که برگزاری
کنگره هزینه زیادی دارد و شاید با مخالفت های زیادی روبرو شود ولی برگزاری چنین کنگره ای برای جامعه بهداشت عمومی لازم و ضروری به نظر می رسد.
خلاصه برخی از مشکلات مرتبط با بهداشت عمومی :
1- عدم تطابق فعالیتهای و سختی کار با حقوق و مزایا در مقایسه با سایر رسته های بهداشتی درمانی
2- وجود بیکاری بیش از حد فارغ التحصیلان و ضرورت ایجاد فرصت های شغلی بیشتر
3- عدم وجود تناسب منطقی در پذیرش دانشجو و نیاز جامعه
4- عدم علاقه و انگیزه کافی در بین دانشجویان و فارغ التحصیلان و کارمندان
5- نامشخص بودن جایگاه بهداشت عمومی در دانشگاه و جامعه
6- ضرورت ایجاد کلینیک بهداشت یا پیشگیری از بیماریها و مشاوره در مورد بیماریها در کشور
7- بکارگیری پزشکان و پرستاران در برخی موارد به جای نیروهای بهداشتی
8- ضرورت ایجاد کنگره یا همایش مختص بهداشت عمومی
9- عدم اهمیت لازم در دانشگاهها به این رشته
10- تشابه اکثر دروس تخصصی در مقطع کاردانی و کارشناسی
11- قدیمی بودن برخی دروس و منابع رشته بهداشت عمومی
12- ضرورت ایجاد تغییر و تحول در نام رشته
13- ضرورت ایجاد تغییر و تحول و بازنگری در کارآموزی و ایجاد کارآموزی مفید و موثر
14- نبودن تسهیلات لازم برای ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر
15- عدم توجه به شعار پیشگیری مقدم بر درمان
16- ساختار قدیمی شبکه های بهداشتی و درمانی کشور و ضرورت ایجاد تغییر و تحول در آن
بنابراین در زمینه بهداشت عمومی فراز و نشیب و مشکلات فراوانی وجود دارد که من گوشه ای از آنها را ذکر کردم و حل این مشکلات
مستلزم عزم و اراده جدی و همگانی جامعه بهداشت عمومی است. ان شاء ا... به امید روزی که جامعه بهداشت عمومی با انگیزه و علاقه
بیشتری در جهت ارتقای سلامت جامعه در تمام ابعاد خدمتگزاری نمایند.
حال از تمام دوستان عزیز، اساتید، کارمندان، دانشجویان و فارغ التحصیلان خواهشمندم نظرات، پیشنهادات و انتقادات خود پیرامون
مطالب گفته شده و سایر مشکلات بهداشت عمومی به ایمیل سایت بفرستید.