اصول تهیه پروپوزال طرح های پژوهش در علوم پزشکی -جلسه اول
در این پست قصد دارم در مورد روش نوشتن طرح های تحقیقاتی (پرویوزال ) بنویسم.
رسالت دانشگاه در جهت گسترش مرزهای دانش ، تولید علم و حفظ و ارتقای بهداشت و سلامت جامعه است . توجه و اهتمام به امر پژوهش
و تحقیق یکی از مهمترین و اساسی ترین امور در دانشگاهها و مراکزتحقیقاتی محسوب شده و بی تردید پیشرفت های علمی که خود
ناشی از همین پژوهشهاست می تواند به عنوان پشتوانه ای باعث توسعه بهداشت و برخورداری جامعه از موهبت سلامت و تندرستی باشد.
تحقیق: عبارتست از جمع آوری،بررسی و تفسیر سیستماتیک داده ها به منظور پاسخ به یک سئوال یا حل یک مشکل خاص
تحقیق با دو چیز مرتبط است . 1- سئوال 2- فرضیه
انواع پژوهش :
1- تحقیقات بنیادی(basic research) :
تحقیقاتی که هدفشان توسعه و بسط دانش است. نتایج آن ممکن است کاربرد داشته باشد و بیشتر در محیط های مصنوعی (آزمایشگاه) انجام می گیرد.
2- تحقیقات کاربردی (applied research):
تحقیقاتی که به نتایج آنها نیازمندیم. به عبارت دیگر برای پیدا کردن راه حل مشکلاتی که فوری هستند و ماهیت عملی دارند، استفاده می شود.
3- تحقیقات توسعه ای (development research):
از نتایج تحقیقات بنیادی جهت حل مشکلات موجود استفاده می کنند
انواع تحقیقات کاربردی :
1- تحقیقات بالینی(cilinical.R): هدف مطالعه فرد است.
2- تحقیقات اپیدمیولوژیک (epidemiological.R): هدف تشخیص و درمان جامعه است.
3- تحقیقات (HSR:Health System Rresearch): تحقیق در مورد مداخلات است.
هدف تحقیقات HSR حمایت از فرایند تصمیم گیری در تمام سطوح سیستم بهداشتی است که با استفاده از اطلاعات به منظور دستیابی
به عملیاتی موثر در سیستم انجام می شود و هدف نهایی آن بهبود سلامت مردم و جامعه است.
ویژگیهای تحقیقات HSR :
1- جهت گیری عملی دارند( action oriented)
2- چند نظمی هستند(multiple disiplin )
3- چند بخشی هستند (multi sectoral)
4- رابطه نزدیک با مسائل فرهنگی جامعه دارند(culture bounded )
مراحل یک طرح پژوهشی:
1- انتخاب موضوع
2- بیان مسئله
3- پیشینه پژوهش
4- تعیین اهداف
5- تعیین متغییر ها و مقیاس سنجش
6- تعیین ابزار و اندازه گیری
7- تعیین جامعه مورد بررسی
8- انتخاب روش پژوهش
9- جمع آوری داده ها
10- تنظیم و تخلیص داده ها
11- تحلیل داده ها و نتیجه گیری
12- تدوین
عنوان:
عنوان تحقیق به منزله دریچه ای است که از طریق آن خواننده با محتوای یک تحقیق آشنایی کلی پیدا می کند.
عنوان باید دارای خصوصیات زیر باشد:
1- ساده،کوتاه،رسا،جذاب و سلیس باشد
2- حداکثر 15 کلمه باشد
3- بیان کننده مقصود باشد
4- روشن و واضح باشد غیر سوالی و باشد
5- فاقد کلمات اضافی باشد
6- به سئوالات چه چیز(what)،چگونه(how)،کجا(where)،کی(when) پاسخ داده شود.
7- از واژه هایی مثل بررسی،مطالعه،طراحی و ارتباط با توجه به روش تحقیق استفاده شود
الف- عنوان طرح های تحقیقاتی که به منظور دستیابی به اطلاعاتی در مورد مشخصات یا فراوانی یک گروه،مجموعه، یک
وضعیت یا رخداد یک واقعه طراحی می شوند(طرح های تحقیقاتی توصیفی) می تواند به صورت زیر باشد.
1- بررسی میزان چاقی در پسران دانشجو در اصفهان
2- بررسی بروز سکته قلبی در سالمندان شهر اصفهان در سال 86
۳- بررسی فراوانی هاری در مراجعان به مرکز بهداشت ابن سینا در سال 86
بکارگیری کلماتی از قبیل: «برخی عوامل موثر»یا «فاکتورهای مهم مربوط»صحیح به نظر نمی رسد مانند:
بررسی فراوانی نسبی برخی از عوامل موثر در بیماران مبتلا به سرطان ریه در مراجعه کننده به بیمارستان کاشانی اصفهان در سال 86-83
که بهتر است به صورت زیر نوشته شود
بررسی فراوانی سرطان ریه و عوامل مرتبط با آن در بیمارستان کاشانی اصفهان در سال 86
ب - عنوان طرح های تحقیقاتی که به منظور تعیین رابطه یا نقش یک پارامتر در بروز پارامتر دیگری انجام می گیرند(تحقیقات تحلیلی) می تواند به صورت زیر باشد:
1- بررسی میانگین سطح چربی های خون در مبتلایان به سکته مغزی و گروه شاهد
2- بررسی مقایسه ای ریسک بیماریهای قلبی در جوامع شهری و روستایی
در این نوع تحقیقات دو پارامتر اصلی وجود دارد.پارامتر اول که عامل یا factor نام دارد و پارامتر دوم که به آن نتیجه یا
outcome می گویند. واضح است که وجود عامل بایستی مقدم بر وجود نتیجه باشد.
ج- در تحقیقاتی که به منظور تعیین اثر یک یا چند پارامتر بر پارامتر یا پارامتر های دیگری طراحی می شوند (تحقیقات تجربی
و کارآزمایی بالینی) عنوان می تواند به صورت زیر باشد:
1- بررسی اثر اسید سالیسیلیک 2% + بتامتازون و روغن ماهی موضعی بر پسوریازیس
2- بررسی اثر لیتوم کربنات روی عملکرد غده تیروئید در مبتلایان به اختلال های دو قطبی
دلایل انتخاب موضوع :
انسان برای رسیدن به درک بهتری از ناشناخته ها و دنیای اطراف خود بطور مداوم به طرح پرسش هایی می پردازد. توانایی طرح پرسش های
مهم و ابتکاری که وابسته به علم و قدرت تخیل است اولین گام در روند تحقیق به حساب می آید. هر شاخه از علم پزشکی و حیطه هر بیماری
مملو از پرسش های پاسخ داده نشده ای است که می تواند موضوع تحقیقات گوناگون قرار گیرد.
اگر چه انگیزه و علاقه مندی تحقیق می تواند مبین ارزش آن تحقیق باشد و گر چه ارزشیابی جنبه شخصی دارد و تابع ارزش
های فردی است و لی از آن جایی که غالبا تحقیق یک کار دسته جمعی است و اکثرا برای انجام آن به موسسه یا
سازمانهایی نیاز است می توان به منظور دور نگاه داشتن تحقیق از گزند ارزشهای فردی ملاک های از پیش تعیین شده ای را به صورت زیرا برای ارزشیابی آن پیشنهاد کرد:
1- آیا یافتن پاسخ پرسش های مطرح شده عملی(feasible) است؟
2- آیا حدی از بدیع بودن (novelty) در پرسش های مطرح شده وجود دارد؟
3- آیا گروه در نظر گرفته شده توانایی (ability)انجام تحقیق را دارد؟
4- آیا موضوع انتخاب شده برای تحقیق جزء نیاز ها و اولویتهای(priority) موسسه مورد نظر است؟
5- آیاتحقیق کاربردی(applicabitiy) است.
6- آیا به قدر کافی اطلاعاتی از سوابق موضوع گردآوری شده است؟
7- آیا موضوع تحقیق مورد توجه و حمایت موسسه مورد نظر بوده و از مقبولیت سیاست گذاران آن برخوردار است و هزینه و اثر بخشی آن منطقی است؟(cost-effectiveness)
8- آیا در تمام مراحل تحقیق می توان ملاحظات اخلاقی را رعایت کرد؟(ethical consideration)
9- آیا مورد علاقه پژوهشگر است؟(Researcher interest)
منابع:
1- چگونه یک مقاله علمی بنویسیم - نورالدین پیر موذن
2- جزوه درس روش تحقیق- مهندس عماد زاده
3- اصول تهیه پیشنهادیه پروژه های پژوهشی -دکتر گچکار
4- تحقیق در سیستم های بهداشتی – سازمان بهداشت جهانی-زعیم مرتضی