روش تحقیق تجربی(کارآزمایی بالینی):

اگر تیم تحقیق با اعمال مداخله ای روی متغیر مستقل و دستکاری آن، در نمونه های غیر ازانسان ،در پی بررسی تغییرات وابسته باشد باید از روش تحقیق تجربی استفاده کند. مانند « تعیین اثر روغن ماهی بر سطح سرمی کلسترول و تری گلیسیرید در رات» .

تحقیقات تجربی انجام گرفته روی انسان را کارآزمایی بالینی گویند. در این نوع تحقیقات اثر مداخله،اندازه گیری می شود تا نتیجه ی دستکاری مشخص شود.

 اصول تحقیقات تجربی:

1- داشتن مداخله :

که شرط اصلی تحقیقات تجربی-کارآزمایی بالینی است. چنین مداخله ای حتما باید در قالب پروژه از طرف تیم تحقیق اعمال شود

2- داشتن گروه یا گروه های شاهد:

که برای ارزیابی دقیق اثر مداخله بی نهایت حیاتی است.در صورت نداشتن چنین گروه هایی، تحقیق جنبه توصیفی خواهد داشت.

گروه شاهد بسته به موضوع تحقیق و با رعایت مسایل اخلاقی،می تواند تحت مداخله ی مشخص دیگری قرار گیرد یا فقط دارونما placeboدریافت کند.

3- انتساب تصادفی گروه های مورد بررسی به زیر گروه های مداخله و شاهد :

در چنین انتسابی بدون دخالت تیم تحقیق به تمام نمونه های مورد مطالعه شانس یکسانی برای ورود به گروه های مورد نظر تحقیق داده می شود

مهمترین هدف از انتساب تصادفی ،متعادل کردن گروه های مورد مطالعه از نظر شاخص های فردی و متغیرهای مداخله گر است، به طوری که تمام گروه ها در ابتدای تحقیق از چنین منظری یکسان می شود و تنها اثر مداخله ، با کمترین تاثیر از سایر عوامل،مورد بررسی قرار می گیرد.

 اگر افراد مورد بررسی همگی قبل از شروع تحقیق در اختیار باشند می توان آنان را به صورت تصادفی به زیر گروه های مداخله و شاهد تقسیم کرد(Randomized controlled trial) یا بعد از مشابه سازی از نظر مهم ترین شاخص های فردی و متغیرهای مداخله گر انتساب تصادفی انجام داد(matched controlled trial Randomized).

مراحل اجرایی کارآزمایی بالینی:

1- انتخاب افراد مورد نظر: 

برای انتخاب افراد مورد نظر مطالعه لازم است پاسخ پرسش های زیر روشن شود: 

الف- افراد دارای چه مشخصاتی برای تحقیق مورد نیاز است؟

ب- انتخاب کدامیک از افراد جامعه در دسترس عملی تر است؟

ج- چگونه می توان روش موثر و علمی برای انتخاب افراد به کار گرفت؟

د- چگونه می توان مشارکت افراد مورد نظر را جلب کرد؟

 در کارآزمایی بالینی داشتن شاخص های ورود و خروج شرکت کنندگان بی نهایت مهم است.

با داشتن چنین شاخص هایی می توان میزان بروز متغیر وابسته ، اثرات مورد انتظار مداخله، تعمیم پذیری یافته های تحقیق، سهولت جلب مشارکت افراد و احتمال تداوم آن را با دقت بالایی برآورد کرد.

 2- ثبت اطلاعات پایه افراد مورد مطالعه :

الف-ثبت اطلاعات فردی و نشانی هایی که ارتباط با فرد را برای پیگیر امکان پذیر کند.

ب- ثبت اطلاعات جمعیت شناختی(سن،جنس) و هر نوع اطلاعاتی که برای قضاوت در خصوص تعمیم پذیری یافته ها و قابل مقایسه بودن زیر گروه های تحت مطالعه مورد نیاز است.

ج- ثبت اطلاعات مربوط به متغیرهای مداخله گر و تعدیل کننده

د- ذخیره نمونه های گرفته شده از افراد مورد مطالعه: ایجاد بانکی از نمونه های بافتی،سرمی و ... اخذ شده از گروه های مورد مطالعه 

ه- ثبت اطلاعات مربوط به متغیر وابسته :

در بعضی از مطالعات بررسی افراد مورد نظر تحقیق در شروع پروژه از نظر متغیر وابسته ضروری است.

3- انتساب تصادفی افراد به زیرگروه های مورد مطالعه :

4- اعمال مداخله: در زیرگروه های مورد بررسی با توجه کامل به مشابه بودن برخورد و رفتار (handling) در آنان و اندازه گیری متغیر وابسته با توجه به بی خبر بودن مسوولان این امر در تحقیق ،انتساب تصادفی فقط از تاثیر متغیرهای مداخله گری که در زمان پیش از تحقیق وجود دارند

برای اجتناب از دخالت عوامل مداخله گر روش بی خبر نگه داشتن (blinding) افرادی که مسوول اندازه گیری و ثبت تغییرات متغیر وابسته هستند کارساز خواهد بود.

5- تحلیل یافته های تحقیق

 انواع مطالعات تجربی

علاوه بر کارآزمایی بالینی تصادفی(Randomized clinical trial) مطالعات تجربی و کارآزمایی های بالینی را براساس نحوه انتخاب و مواجهه با گروه های مورد مطالعه به دسته های مختلف تقسیم می کنند.

1- Posttest only control group design 

 2- Repeated measures design

3- Pretest/ posttest control group design

 4- Randomized block designs

5- Nested designs 

 6- Multivariate designs 

 7- Factorial designs 

 8- Solomon four group design 

 9- Cross-over randomized trial 

 10- Quasi-clinical trial 

 به علت استفاده گسترده از موارد 9 و 10 پاره ای از خصوصیات آنها اشاره می گردد.

 ۱-کارآزمایی تصادفی متقاطع (Cross-over randomized trial ):

دراین نوع گروه مورد نظر به 2 زیر گروه مساوی تقسیم می شود.در یکی از گروه ها، مداخله ی مورد نظر تحقیق انجام می شود و گروه دوم،تحت مداخله دیگر یا دارونما قرار می گیرد(مرحله اول مداخله ) . بعد از مدت مشخصی جای دو گروه عوض می شود (مرحله دوم مداخله)

۲- شبه کارآزمایی بالینی(Quasi-clinical trial) : 

 این روش فاقد یکی از دو شرط اصلی کارآزمایی های بالینی یعنی انتساب تصادفی یا داشتن گروه شاهد مستقل است.