بهداشت عمومی،چالشها،راهکارها و نظام بهداشتی
بهداشت عمومی مجموعه ای است از علوم،مهارتها و اعتقادات که در جهت حفظ و توسعه سلامت کلیه افراد از طریق کنش های تجمعی اجتماعی صورت می گیرد. تکیه اصلی تمام برنامه ها، خدمات و موسساتی که در بهداشت دخالت دارند، بر پیشگیری از بیماریها،
معلولیت و حوادث و نیازهای بهداشتی جامعه به صورت یک کل قرار دارد.
فعالیتی که دوستان و همکاران عزیزمان در مشهد و تهران در خصوص ایجاد نظام بهداشتی انجام داده اند بسیار قابل ستایش و تقدیر می
باشد. من هم به عنوان یک عضو بسیار کوچک از این جامعه بهداشتی از اقدام این عزیزان صمیمانه تشکر و قدردانی می نمایم و پیشنهادات و
نظراتی در مورد رشته بهداشت عمومی و ایجاد نظام بهداشتی دارم که در زیر به مواردی از آن اشاره می نمایم.
شاید در هر حال حاضر ایجاد نظام بهداشتی جهت تحقق نیازهای جامعه بهداشتی امری لازم و ضروری باشد ولی ما باید ابتدا هدفمان را از ایجاد نظام بهداشتی مشخص کنیم.
ما در زمینه بهداشت، چه در دروس رشته بهداشت و چه در استخدام ، ادامه تحصیل، حقوق و مزایا و... مشکلات بسیار زیادی داریم. متاسفانه
دروسی که در دانشگاه ها تدریس می گردد مطابق با نیازهای جامعه نمی باشد و منابعی که تدریس می شود up to date نشده اند و اکثر
منابع قدیمی هستند. و بیش از 50 % درصد منابع مقطع کاردانی با کارشناسی یکسان است.در دانشگاه اهمیت چندانی به این رشته
داده نمی شود، که البته این بیشتر به خود دانشجویان بر می گردد چون اول باید خود دانشجویان به رشته خود اهمیت بدهند تا دانشگاه هم به آن توجه کند.
جایگاه بهداشت عمومی هنوز به طور کامل در دانشگاه و جامعه مشخص نشده است و در خیلی از کارها نیاز به فعالیت نیروهای
بهداشتی است ولی متاسفانه افرادی که فاقد تخصص هستند بکار گرفته می شوند. ما همیشه می گوییم پیشگیری مقدم بر درمان است
ولی با این حال بیشتر به درمان اهمیت می دهیم تا پیشگیری.
ما باید کاری کنیم که اصلا بیماری بوجود نیاید که نیاز به درمان باشد. شاید بتوان با رعایت بهداشت و تغذیه بیش از 50 درصد بیماریها را کنترل
و پیشگیری نمود. باید در مورد هر بیماری عوامل خطرrisk factor را شناسایی کنیم و راه حل مناسب جهت کنترل آنها پیدا کنیم. با توجه به
اینکه در سیر بیماریها و الگوی بار بیماریها در ایران نسبت به گذشته تغییراتی ایجاد شده با صنعتی شدن جوامع و تغییر در شیوه زندگی
افراد بیماریهای جدیدی بوجود آمده، هنوز در مورد این تغییرات پیشرفتهای قابل قبولی را نداشته ایم. و شبکه های بهداشتی درمانی
کشور همانند ساختار گذشته است و نیاز به ایجاد تغییراتی می باشد. ما می توانیم با پیشگیری از بیماریها و کنترل عوامل خطر و screening
بیماریها، شاخص های بیمارستانی را به طور قابل توجه کاهش دهیم و صرفه جویی در هزینه ها داشته باشیم.و سلامت عمومی جامعه را ارتقاء دهیم.
با پیشرفت علم و جامعه بخصوص در حوزه علوم پزشکی باید در علم بهداشت عمومی هم تغییراتی ایجاد شود و شرح وظایف و فعالیتهای
بهداشت عمومی تغییر پیدا کند ولی هنوز وظایف چندین سال گذشته وجود دارد.
به نظر من در نام رشته باید کمی تغییر و تحول ایجاد کنیم. رشته مبارزه با بیماریها چندان برای عموم مشخص نیست و باید به نامهای دیگر مثل
پیشگیری از بیماریها، مدیریت بیماریها، پزشکی پیشگیری، پزشکی اجتماعی و .... تغییر پیدا کند.
متاسفانه هیچ گونه اطلاع رسانی در مورد این رشته و وظایف و فعالیتهای بهداشت عمومی وجود ندارد و شاید برای عموم مردم
ناشناخته باشد و نیاز به اطلاع رسانی موثر و مفید در رسانه ها می باشد و نقش بهداشت عمومی در سلامت جامعه بیان گردد.
حیطه فعالیتهای بهداشت عمومی بسیار گسترده است ولی در حوزه کاری آنچنان گسترده نیست.ما باید در مراکز بهداشتی درمانی و حتی
بیمارستانها و مراکز خصوصی کلینیک بهداشت یا پیشگیری از بیماریها بخصوص بیمایهایی مثل قلب وعروقی، دیابت ، ایدز، هپاتیت،اعتیاد،فشارخون و.... داشته باشیم.
متاسفانه هم اکنون اکثر پزشکان، جای نیروهای بهداشتی را گرفته اند و بیشتر مدیران مراکز بهداشت و گروههای بهداشتی پزشکان هستند
در حالی که پزشکان بیشتر به درمان می پردازند تا پیشگیری از بیماریها.
ما باید با ایجاد نظام بهداشتی در رشته بهداشت عمومی به طور کارشناسی تغییراتی انجام دهیم و آن را از حالتی که هم اکنون
هست، خارج کنیم تا هم دانشجویان، فارغ التحصیلان و حتی کارمندان با دید دیگری به این رشته نگاه کنند. خیلی از دانشجویان و فارغ التحصیلان از رشته خود ناراحت هستند و علاقه چندانی به این رشته ندارند با فقط مدرک این رشته را دارند و به کار دیگری مشغول هستند.
مطمئنا با ایجاد تغییر در رشته، ایجاد فرصت های شغلی بیشتر، افزایش حقوق و مزایا، تسهیل در ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر و ....
کسانی که این رشته را انتخاب می کنند، انگیزه و علاقه خود را از دست نمی دهند. همانطور که می دانید محل اشتغال اصلی رشته
بهداشت عمومی در وزارت بهداشت و درمان می باشد. اگر شما بررسی کنید متوجه خواهید شد که هیچ تناسب منطقی بین پذیرش
دانشجو در این رشته و بازار کار وجود ندارد. حداقل باید یک تناسب نسبی بین این دو وجود داشته باشد. و متاسفانه عرضه بیشتر از تقاضا می باشد.
در بخش کار آموزی دانشجویان ما مشکلات بسیاری داریم. اصلا برنامه مدون و مشخصی در این زمینه وجود ندارد و شما هر دانشگاهی بروید
برای خودش یک برنامه ای دارد. خیلی از دانشجویان اصلا از کارآموزی رضایت چندانی ندارند، بیشتر به این علت است که حالت پویایی ندارد و
در خیلی از حوزه ها می توانیم فعالیت داشته باشیم ولی در کارآموزی اصلا هیچ توجه ای به آن نشده است.
ما در حوزه بهداشت عمومی در دانشگاهها چه در استخدام، در شرح وظایف، ادامه تحصیل، حقوق و مزایا و... مشکلات بسیار زیادی داریم و
شاید کمتر کسی تاکنون به فکر راه حل اساسی برای آن بوده است و یا اگر بوده مشکلات بطور کامل حل نشده است. ولی هم اکنون باید
همه اساتید، کارمندان، فارغ التحصیلان و دانشجویان با همفکری همدیگر و با ایجاد نظام بهداشتی به آنچه که حق و خواسته جامعه بهداشت عمومی است،برسیم.
ولی پیشنهاد و نظر من در مورد حل مشکلات جامعه بهداشت عمومی :
اگر شما کمی به رشته های دانشگاهی در علوم پزشکی بیندازید، خواهید دید که برای هر رشته در سال یا حداقل دو سال یکبار یک کنگره
یا همایش در زمینه رشته خود برگزار می کنند مثل رشته های بهداشت محیط، حرفه ای و....
حال ما هم باید در زمینه بهداشت عمومی کنگره ای سالیانه داشته باشیم. ما باید کنگره ای مثلا با عنوان بهداشت عمومی، چالش ها و
راهکارها و یا هر عنوان متناسب با رشته بهداشت عمومی برگزار نماییم و فراخوان آن برای تمام دانشگاههای علوم پزشکی، معاونتهای
بهداشتی و مراکز بهداشت و ... ارسال شود و موضوعات آن مرتبط با چالش ها، مشکلات و راهکارها و ارتقای بهداشت عمومی و سایر
موضوعات وابسته باشد و از تمام اساتید، پژوهشگران، دانشجویان درخواست شود که مقالات و پیشنهاد خود را در رابطه با موضوعات
کنگره برای کنگره بفرستند. و قبل از برگزاری کنگره در هر استان از بین اساتید، کارمندان، فارغ التحصیلان و دانشجویان نماینده ای انتخاب کنیم
و با حضور معاون بهداشتی، رئیس دانشکده بهداشت، مدیر گروه بهداشت عمومی و گروه مبارزه با بیماریها در هر استان مشکلات و
راهکارهای خود در رابطه با بهداشت عمومی را مشخص نمایند و در زمان برگزاری کنگره یا قبل از آن از تمام استان جلسه مشترکی را
برگزار نمایند و خواسته های خود را همراه با راهکارهای کاربردی در زمان برگزاری کنگره با حضور وزیر بهداشت، معاونت سلامت ، معاونت
آموزشی، رئیس مرکز مدیریت بیماریها، رئیس شبکه ارتقاء سلامت و سایر مسئولین مطرح نمایند و در نهایت قطعنامه یا مصوباتی را در زمینه
بهداشت عمومی داشته باشند. در این کنگره مجمع متخصصین بهداشت عمومی هم برگزار گردد و اعضا مشخص و در هر دانشگاه
نماینده ای از اعضاء تعیین و مسئول پیگیری مصوبات و سایر اهداف مجمع گردد.
نظر من این است که اگر قرار شد این کنگره برگزار گردد بهتر است در تهران، اصفهان، شیراز یا سایر دانشگاههای بزرگ باشد که تهران از
همه بهتر است به دلیل اینکه اولا: اکثر مسئولان وزارت بهداشت در تهران هستند و بتوانیم آنها را در کنگره دعوت کنیم و احتمال حضور آنها بیشتر باشد.
دوم: به اکثر استانها نزدیک است و شرکت کنندگان بیشتری می توانند در کنگره حضور داشته باشند.
سوم: تهران دارای سه دانشگاه علوم پزشکی است و اکثر متخصصان علوم بهداشتی در تهران هستند. این نکته را باید متذکر شد که برگزاری
کنگره هزینه زیادی دارد و شاید با مخالفت های زیادی روبرو شود ولی برگزاری چنین کنگره ای برای جامعه بهداشت عمومی لازم و ضروری به نظر می رسد.
خلاصه برخی از مشکلات مرتبط با بهداشت عمومی :
1- عدم تطابق فعالیتهای و سختی کار با حقوق و مزایا در مقایسه با سایر رسته های بهداشتی درمانی
2- وجود بیکاری بیش از حد فارغ التحصیلان و ضرورت ایجاد فرصت های شغلی بیشتر
3- عدم وجود تناسب منطقی در پذیرش دانشجو و نیاز جامعه
4- عدم علاقه و انگیزه کافی در بین دانشجویان و فارغ التحصیلان و کارمندان
5- نامشخص بودن جایگاه بهداشت عمومی در دانشگاه و جامعه
6- ضرورت ایجاد کلینیک بهداشت یا پیشگیری از بیماریها و مشاوره در مورد بیماریها در کشور
7- بکارگیری پزشکان و پرستاران در برخی موارد به جای نیروهای بهداشتی
8- ضرورت ایجاد کنگره یا همایش مختص بهداشت عمومی
9- عدم اهمیت لازم در دانشگاهها به این رشته
10- تشابه اکثر دروس تخصصی در مقطع کاردانی و کارشناسی
11- قدیمی بودن برخی دروس و منابع رشته بهداشت عمومی
12- ضرورت ایجاد تغییر و تحول در نام رشته
13- ضرورت ایجاد تغییر و تحول و بازنگری در کارآموزی و ایجاد کارآموزی مفید و موثر
14- نبودن تسهیلات لازم برای ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر
15- عدم توجه به شعار پیشگیری مقدم بر درمان
16- ساختار قدیمی شبکه های بهداشتی و درمانی کشور و ضرورت ایجاد تغییر و تحول در آن
بنابراین در زمینه بهداشت عمومی فراز و نشیب و مشکلات فراوانی وجود دارد که من گوشه ای از آنها را ذکر کردم و حل این مشکلات
مستلزم عزم و اراده جدی و همگانی جامعه بهداشت عمومی است. ان شاء ا... به امید روزی که جامعه بهداشت عمومی با انگیزه و علاقه
بیشتری در جهت ارتقای سلامت جامعه در تمام ابعاد خدمتگزاری نمایند.
حال از تمام دوستان عزیز، اساتید، کارمندان، دانشجویان و فارغ التحصیلان خواهشمندم نظرات، پیشنهادات و انتقادات خود پیرامون
مطالب گفته شده و سایر مشکلات بهداشت عمومی به ایمیل سایت بفرستید.